Jose Mari Uranga etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak
Jose Mari Uranga etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak

martxoa 16, 2021

LANGILE KATOLIKOEN ZENTROA: 25 URTE / 25 AÑOS DEL CENTRO OBRERO CATOLICO




Sarritan idatzi dut Langile Katolikoen Zentroari buruz eta oraingoan ez noa adierazitakoa errepikatzera. Gogora dezagun, nolanahi ere, elkarte hura 1904ko martxoaren 19an inauguratu zela, garaiko apaiz kontsiliarioa zen Ignazio Aldanondoren eskutik. Eta bere egoitza, lehen unetik, bazkuna desagertu arte izango zuen toki berean egon zen, Iturriotz kaleko 30 zenbakian, Bañez de Artazubiaga (gutxi) sendiaren jauregia izan zenean, hain zuzen. 

Gaurkoa argakiak - 1929ko abenduaren 8an aterata-  Zentroa inauguratu zeneko hogeitabostgarren urtemuga ospatze-eguneko unea dakarkigu, eta antzinako arrasatear haien testigantza isila oroitu nahi izan dut. Elkarte zibil bezala sortu zen, herritarren garapen sozial, kultural eta morala bermatzeko asmoarekin.

Jose Mari Uranga historialariak argazkiarekin doan izendegi zenbatua ahalbidetu zidan behin. Zail samar gertatzen da zenbakia eta pertsonaia erlazionatzea, baina behintzat gizon haien izena gogoratzeko baliagarria zaigu. Diodan, lehen lerroan eseritako apaiza Aldanondo bera dela, ordurako Arrasatetik joanda zegoena, baina efemeriderako itzuli zena.

 ARGAZKIA ETA KOMENTARIOAK: JOSEMARI VELEZ DE MENDIZABAL

He escrito en varias ocasiones sobre lo que fue el Centro Obrero Católico de Mondragón y no voy a repetir lo ya dicho. Pero valga la ocasión para recordar que aquella asociación que nació el 19 de marzo de 1904, lo hizo de la mano del sacerdote consiliario de la época Ignacio Aldanondo, aunque su carácter era claramente civil. El objeto del Centro no era otro que el desarrollo social, cultural y moral de los mondragoneses, en una época de tremendo cambio en la sociedad de la villa.

El hecho de haber dado con la fotografía de cabecera - obtenida el 8 de diciembre de 1929- me ha traído la oportunidad de recordar a aquellos hombres que pusieron en marcha la iniciativa, y que veinticinco años más tarde se volvieron a reunir en los jardines de la que desde un principio fue su sede, sita en la calle Iturriotz, nº 30, en dependencias del otrora palacio de la familia Báñez de Artazubiaga (menor)

El historiador local José Mari Uranga, conocedor como nadie de los entresijos del Centro por haber sido presidente del mismo, me proporcionó en su día una lista numerada de las personas que aparecen en la foto. Resulta de difícil identificación, pero - por lo menos- nos resulta válida para nombrar a aquellos mondragoneses responsables. Comentar que el cura sentado en primera fila es el mismo Aldanondo, que aunque ya desde 1911 había abandonado Mondragón, se quiso sumar a la efeméride.

Gehiago Langile Katolikoen Zentroari buruz / Más sobre el Centro Obrero Católico
 



 

abendua 30, 2019

GAZTE KARLISTAK 1932 JOVENES CARLISTAS


Arrasateko karlista gazteak Arantzazura bildu ziren 1932ko neguan, hain gustukoak zituzten mendi ibilaldi haietako batean. Batzuk oinez Urkulutik zehar, beste zenbait trenez Oñatiraino eta handik tipi-tapa oinez santutegira, meza entzutera... eta argazkia egitera. 

Data hartan, Arrasateko Karlista Gaztediaren zuzendaritza honela zegoen osatuta: lehendakaria, Luis Otxandiano (bigarren lerroan, seigarrena ezkerretik); lehendakariordea, Juan Uribetxebarria; diruzaina, Leandro Agirre; idazkaria, Pedro Azkarate; idazkariordea, Tomas Lazaga; bokalak, Lorenzo Uribetxebarrria, Biktor Mondragón, Jose Aranburuzabala eta Agustin Mendizabal. 

Izenekin dagoen beheko taula Jose Mari Uranga historialari arrasatearrari zor diot.


ARGAZKIA ETA KOMENTARIOAK: JOSEMARII VELEZ DE MENDIZABAL
Juventud Tradizionalista de Mondragón, órgano de los jovenes carlistas (jaimistas) mondragoneses se desplazó en invierno de 1932 a Aránzazu, en una de aquellas travesías montañeras que tanto les gustaba. Algunos a pie a través de Urkulu, otros en tren hasta Oñati  para desde allí subir hasta el santuario a oir misa... y sacarse la foto.

En aquella fecha la directiva de los jóvenes carlistas estaba formada por: presidente, Luis Otxandiano (segunda fila, sexto por la izquierda)  vicepresidente, Juan Uribetxebarria; tesorero, Leandro Agirre; secretario, Pedro Azkarate; vicesecretario, Tomas Lazaga; vocales, Lorenzo Uribetxebarrria, Biktor Mondragón, Jose Aranburuzabala eta Agustin Mendizabal. 

El cuadro con los nombres se lo debo al historiador arrasatearra José Mari Uranga: 
 

abendua 23, 2019

GABONAK GAINEAN. 1969.

Berrogeita hamar urte eman dira argazkia egin zenetik, Ikastolako umeekin. Baliteke horietako batzuk aiton-amona izatea dagoenekoz, eta horrela bada aurten beraiekin aterako dituzte bilobak, Santo Tomasak bizitzera eta Olentzeroren ordezkariari gutuna ematera. Nabarituko al zuten orduko gaztetxo horiek harrez geroko gure gizartearen bilakaera?

Benetan aldatu delako. Gure ume eta maisu-andereñoak baserritarrez jantzita agertzen zaizkigu. Zorrak kitatzera jaitsiko al ziren herrira?  Izan ere, Santo Tomasetako egunetan garai zaharragoko baserritarrek baserriko jabeei errentak ordaintzen zizkieten. Eta dirutan zein espeziatan egiten zuten, garia, ortuariak... eta kapoiren bat edo beste eramaten zituzten haien etxeetara eta jabeak bakailu lehorrarekin itzularazi zituen baserrira... hurrengo urtera arte. Abestiak ere halaxe islatzen zuen operazio komertziala:
Tienen muchos baserris, emanak errentan
que cobran con regalos, Santo Tomasetan.
Hacen un bacalao, bi kapoiren truke
si no son muy gordos, gehiagoren eske
son tan usureros, ezin ase leizke.

ARGAZKIA ETA KOMENTARIOAK: JOSEMARI VELEZ DE MENDIZABAL

Han transcurrido cincuenta años desde que se hizo la fotografía. Son los niños/as de la Ikastola de Mondragón. Seguro que algunos de los fotografiados son hoy orgullosos abuelos/abuelas que saldrán en estas fiestas con sus nietos/as a disfrutar de los Santo Tomases o a echar la carta al mensajero de Olentzero. ¿Se habrán dado cuenta esos que hace medios siglo miraban modositos a la cámara, de lo mucho que ha evolucionado desde entonces nuestra sociedad?

Porque ha cambiado de raíz. Muchos de los que aparecen en la foto, tanto los pequeños como sus maisus y andereños, aparecen vestidos de caseros. ¿Bajarían aquel día a la calle a liquidar la deuda con el dueño del caserío? Porque en épocas pretéritas se aprovechaban los días 21 y 22 de diciembre para pagar la renta anual, y lo solían hacer en metálico y en especie (trigo, productos de la huerta... no faltando un par de capones) El propietario entregaba al casero un bacalao seco y lo despedía hasta el siguiente año. Había una canción que reflejaba aquella operación comercial:

Tienen muchos baserris, emanak errentan
que cobran con regalos, Santo Tomasetan.
Hacen un bacalao, bi kapoiren truke
si no son muy gordos, gehiagoren eske
son tan usureros, ezin ase leizke.